IEA: Enerji dönüşümü kritik minerallerde arz güvenliği kaygısını büyütüyor

Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) "Küresel Kritik Mineraller Görünümü 2026" raporuna göre bakır, lityum, nikel, kobalt, grafit ve nadir toprak elementlerini kapsayan temel enerji minerallerine yönelik talep artışının 2025'teki payı, enerji sektöründe yaklaşık yüzde 75'e ulaştı; bu oran bir önceki yıl yüzde 70 civarındaydı. Elektrikli araç bataryaları, enerji depolama sistemleri, elektrik şebekeleri ile rüzgar ve güneş enerjisi ekipmanları bu talebin başlıca itici gücü oldu.

Rapora göre söz konusu minerallere yönelik talep son dönemde yıllık ortalama yüzde 10 civarında artarken, bu oran alüminyum, kurşun ve çinko gibi baz metallerin oldukça üzerinde seyretti. Üretim tarafında ise Çin ve Endonezya'nın payı büyümeye devam ediyor; bu iki ülke 2023-2025 döneminde gerçekleşen toplam rafine arz artışının dörtte üçünden fazlasını tek başına oluşturdu. Bu yoğunlaşma sonucunda en büyük rafine üreticisinin ortalama pazar payı 2020'deki yüzde 70 seviyesinden 2025'te yüzde 72'ye çıkarak rekor kırdı.

Rezervlerde de belirgin bir artış var; enerji minerallerinin tahmini rezervleri 2010-2025 arasında ortalama yüzde 120 büyürken baz metallerde bu oran yüzde 7'de kaldı. Nikelde Endonezya'nın küresel rezerv payı 2010'daki yaklaşık yüzde 5'ten 2025'te yüzde 40'ın üzerine çıktı. Türkiye Kritik Mineral İnisiyatifi Kurucusu Sait Uysal da bölgesel çatışmaların kritik mineral talebini tetiklediğini vurguluyor.

Üretim ve rafinajın az sayıda ülkede yoğunlaşması, tedarik zincirlerini ve dolayısıyla bu minerallere bağımlı sanayilerin dış ticaret maliyetlerini kırılgan hale getiren bir risk olarak öne çıkıyor.

Kaynak: Anadolu Ajansı